อุปกิเลส ๑๖

กิเลสละเอียดที่ทำให้ใจเศร้าหมอง

๑. อภิชฌาวิสมโลภะ ความละโมบ
๒. พยาบาท ความคิดร้าย มุ่งจะทำร้ายเขา
๓. โกธะ ความโกรธ มีอะไรมากระทบก็โกรธ
๔. อุปนาหะ การผูกโกรธ
๕. มักขะ การลบหลู่คุณท่าน ปิดบังความดีของผู้อื่น
๖. ปลาสะ การตีเสมอ ยกตัวเทียมท่าน
๗. อิสสา ความริษยา เห็นเขาได้ดีทนไม่ได้
๘. มัจฉริยะ ความตระหนี่ ขี้เหนียว เสียดายของ
๙. มายา เจ้าเล่ห์หลอกลวง ไม่จริงใจ
๑๐. สาเถยยะ การโอ้อวดหลอกลวงเขา
๑๑. ถัมภะ ความดื้อ ความกระด้าง ยึดมั่นถือมั่นในตัวเอง
๑๒. สารัมภะ การแข่งดี มุ่งแต่จะเอาชนะกัน
๑๓. มานะ ความถือตัว ทะนงตน
๑๔. อติมานะ การดูหมิ่นท่าน ถือตัวว่าเราดีกว่าเขา
๑๕. มทะ ความมัวเมา หลงว่ายังไม่แก่ ยังไม่ตาย
๑๖. ปมาทะ ความประมาทเลินเล่อ

“ให้พยายามระงับอุปกิเลสให้สิ้น อย่าให้ใช้อารมณ์แม้แต่น้อยหนึ่งให้เข้าไปยุ่งกับภาระของคนอื่น จะเป็นเรื่องดีเรื่องชั่วก็ตามไม่ต้องคิดถึง ใครเขาจะชมเขาจะติ เขาจะรวยจะจนจะเป็นอะไรก็ช่างหัวมัน ระวังตัวของตัวเองเป็นสำคัญ ไม่ต้องคอยสอนคนอื่น พยายามระมัดระวังตนเองเป็นที่สุด อะไรจะเกิดแก่ตนต้องถือว่าช่างมันเป็นสำคัญ อย่าสร้างความดีใจ ขัดข้องใจในอารมณ์นั้น ๆอย่างนี้เป็นระดับแรก ถ้าทำได้อย่างนี้ เรียกว่าถึงสะเก็ดของพระนิพพานแล้ว”